قرار است در یک جلسه مهم یا امتحان شرکت کنید، اما هرچه بیشتر تلاش میکنید اضطراب خود را از بین ببرید، بیشتر درگیر آن میشوید. درمان ACT درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد رویکردی متفاوت ارائه میدهد؛ بهجای جنگیدن با افکار و احساسات ناخوشایند، به شما کمک میکند رابطه سالمتری با آنها برقرار کنید و با وجودشان در مسیر اهداف و ارزشهای خود حرکت کنید.
برخلاف بسیاری از روشهای درمانی که بر کاهش یا حذف علائم تمرکز دارند، هدف درمان ACT از بین بردن احساساتی مانند اضطراب یا غم نیست، بلکه تغییر نحوه مواجهه با آنها و افزایش انعطافپذیری روانی است.
در ادامه این مقاله می توانید پاسخ به سؤال “درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) چیست؟” را بیابید و با اصول ACT، تکنیکها، کاربردها، مزایا و تفاوت آن با سایر رویکردهای درمانی آشنا شوید.
درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد
تعریف ساده ACT
ACT یک روش درمانی است که به شما یاد میدهد افکار و احساسات دشوار را بخشی طبیعی از زندگی بدانید و اجازه ندهید آنها مانع تصمیمها و اقدامات مهمتان شوند.
ACT مخفف چیست؟
ACT مخفف عبارت Acceptance and Commitment Therapy به معنای درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد است. این رویکرد در دهه ۱۹۸۰ توسط استیون هیز و همکارانش توسعه یافت.
در زیر توضیحات دکتر آناهید خیطب زاده را در رابطه با روش درمان مبتنی بر پذیرش می شنویم:
هدف درمان ACT چیست؟
| هدف | توضیح |
|---|---|
| افزایش انعطافپذیری روانی (Psychological Flexibility) | مهمترین هدف ACT این است که فرد بتواند بدون گرفتار شدن در افکار و احساسات منفی، متناسب با شرایط تصمیم بگیرد و در مسیر ارزشهای خود حرکت کند. |
| کاهش اجتناب تجربی | بسیاری از مشکلات روانشناختی از تلاش مداوم برای فرار از احساسات، افکار یا خاطرات ناخوشایند ناشی میشوند. ACT به فرد کمک میکند این چرخه را بشکند و بهجای اجتناب، با تجربههای درونی خود به شیوهای سالمتر مواجه شود. |
| زندگی بر اساس ارزشها | در این رویکرد، تصمیمها بر پایه ارزشهای شخصی مانند سلامت، خانواده، رشد یا یادگیری گرفته میشوند، نه صرفاً برای رهایی موقت از احساسات ناخوشایند. |
| پذیرش احساسات | ACT به معنای تسلیم شدن در برابر مشکلات نیست؛ بلکه به فرد میآموزد احساسات دشوار را بدون سرکوب یا مبارزه بپذیرد و اجازه ندهد آنها مسیر زندگیاش را تعیین کنند. |
ارتباط ACT با درمان شناختی رفتاری (CBT)
درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) از نظر ریشههای علمی، یکی از رویکردهای نسل سوم درمان شناختی رفتاری (CBT) محسوب میشود، اما تفاوت مهمی با CBT کلاسیک دارد.
اگر دانشجوی روانشناسی یا درمانگری هستید که قصد دارید با رویکرد ACT بهصورت عمیقتر آشنا شوید، مطالعه مقاله بهتنهایی کافی نخواهد بود. در صورتی که به آموزش ACT علاقهمند باشید، میتوانید دوره ACT را از طریق سایت تهیه کنید.
شش فرآیند اصلی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد
درمان ACT بر شش فرآیند اصلی استوار است که در کنار هم به افزایش انعطافپذیری روانی کمک میکنند. اگر این مفاهیم را از نگاه یک مراجعهکننده ببینیم، درک آنها سادهتر خواهد بود:
پذیرش (Acceptance)
در این مرحله یاد میگیرم بهجای فرار از احساساتی مانند اضطراب، غم یا ترس، آنها را همانطور که هستند بپذیرم. دیگر تمام انرژیام را صرف جنگیدن با احساساتم نمیکنم و اجازه نمیدهم حضور آنها مرا از زندگی بازدارد.
گسلش شناختی یا فاصله گرفتن از افکار (Cognitive Defusion)
یاد میگیرم هر فکری که به ذهنم میآید، الزاماً حقیقت نیست. بهجای اینکه اسیر افکاری مانند «من شکست میخورم» شوم، آنها را فقط بهعنوان یک فکر میبینم و اجازه نمیدهم تصمیمهایم را کنترل کنند.
حضور در لحظه حال (Present Moment)
تمرین میکنم توجه خود را از نگرانی درباره آینده یا حسرت گذشته به زمان حال بیاورم. این کار باعث میشود آگاهانهتر زندگی کنم و تمرکز بیشتری روی اتفاقات واقعی اطرافم داشته باشم.
خود بهعنوان زمینه (Self as Context)
کمکم متوجه میشوم که من فقط افکار، احساسات یا تجربههایم نیستم. بخشی از وجودم همیشه میتواند این تجربهها را مشاهده کند، بدون اینکه کاملاً با آنها یکی شود.
شفافسازی ارزشها (Values)
یاد میگیرم چه چیزهایی در زندگی برایم واقعاً اهمیت دارند؛ مانند خانواده، سلامت، رشد فردی یا کمک به دیگران. این ارزشها به من کمک میکنند مسیر زندگیام را آگاهانه انتخاب کنم.
اقدام متعهدانه (Committed Action)
در نهایت، حتی اگر ترس، اضطراب یا تردید همراه من باشد، قدمهای کوچکی در راستای ارزشهایم برمیدارم. بهجای منتظر ماندن برای از بین رفتن احساسات ناخوشایند، یاد میگیرم با وجود آنها نیز به زندگی دلخواهم نزدیکتر شوم.
رایجترین تکنیکهای درمان ACT
درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد از تمرینها و تکنیکهای مختلفی برای افزایش انعطافپذیری روانی استفاده میکند. این تمرینها به افراد کمک میکنند رابطه سالمتری با افکار و احساسات خود برقرار کرده و بر اساس ارزشهایشان عمل کنند.
درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد ACT برای چه کسانی مفید است؟
درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) برای بسیاری از افراد مؤثر است، اما مانند هر روش درمانی، ممکن است برای همه انتخاب ایدهآلی نباشد. جدول زیر بهطور خلاصه نشان میدهد این رویکرد برای چه افرادی مناسبتر است و در چه شرایطی باید با نظر متخصص از روشهای درمانی دیگر یا درمانهای مکمل استفاده شود.
| ACT برای چه افرادی مناسب است؟ | ACT برای چه افرادی مناسب نیست؟ |
|---|---|
| افرادی که با اضطراب، استرس یا نگرانی مزمن دستوپنجه نرم میکنند. | افرادی که در مرحله حاد اختلالات روانپریشی یا قطع ارتباط با واقعیت هستند؛ مگر در قالب برنامه درمانی تخصصی. |
| افرادی که افسردگی، وسواس فکری یا نشخوار ذهنی را تجربه میکنند. | افرادی که به مداخله فوری روانپزشکی یا بستری نیاز دارند. |
| کسانی که میخواهند با احساسات دشوار کنار بیایند، نه اینکه فقط آنها را سرکوب کنند. | افرادی که انتظار دارند درمان در مدت کوتاهی تمام افکار و احساسات منفی را از بین ببرد. |
| افرادی که دچار درد مزمن، بیماریهای مزمن یا سوگ شدهاند و به دنبال افزایش کیفیت زندگی هستند. | افرادی که در شرایط بحرانی، ابتدا به تثبیت وضعیت جسمی یا روانی و درمانهای اورژانسی نیاز دارند. |
| افرادی که قصد دارند زندگی خود را بر اساس ارزشها و اهداف شخصی پیش ببرند. | افرادی که تمایلی به مشارکت فعال در تمرینهای درمانی و تغییر الگوهای رفتاری ندارند. |
جمعبندی
درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد ACT تمرکز بر حذف افکار و احساسات ناخوشایند، به افراد کمک میکند رابطه سالمتری با تجربههای درونی خود برقرار کنند و بر اساس ارزشهایشان زندگی کنند. اگرچه ACT برای درمان مشکلاتی مانند اضطراب، افسردگی، وسواس و استرس کاربرد گستردهای دارد، اما هدف نهایی آن افزایش انعطافپذیری روانی و ساختن یک زندگی معنادارتر است.
اگر میخواهید با رویکردهای علمی روانشناسی، مقالات آموزشی و دورههای تخصصی بیشتر آشنا شوید، میتوانید برای دریافت اطلاعات بیشتر از دورههای آموزشی و وقت مشاوره با تیم پشتیبانی سایت دکتر خطیب زاده تماس بگیرید.
درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT): پرسش و پاسخ
درمان ACT یک رویکرد رواندرمانی است که به جای تلاش برای حذف افکار و احساسات ناخوشایند، به شما کمک میکند تا آنها را بپذیرید و با وجودشان به سمت اهداف و ارزشهای خود حرکت کنید. برخلاف روشهایی مانند CBT که بر تغییر الگوهای فکری تمرکز دارند، ACT بر افزایش انعطافپذیری روانی تأکید دارد.
ACT مخفف Acceptance and Commitment Therapy (درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد) است.
هدف اصلی ACT افزایش انعطافپذیری روانی است، به این معنی که فرد بتواند با وجود افکار و احساسات دشوار، تصمیمهای متناسب با شرایط بگیرد و در مسیر ارزشهای خود حرکت کند.
ACT به جای تلاش برای از بین بردن اضطراب، به شما یاد میدهد که آن را بپذیرید و اجازه ندهید مانع انجام کارهای مهمتان شود. این رویکرد به شما کمک میکند تا با وجود اضطراب، به سمت اهداف خود پیش بروید.
ACT از تکنیکهای مختلفی مانند پذیرش، گسلش شناختی (فاصله گرفتن از افکار)، حضور در لحظه حال، شفافسازی ارزشها و اقدام متعهدانه استفاده میکند.
ACT میتواند برای افراد مبتلا به اضطراب، افسردگی، وسواس فکری، درد مزمن، بیماریهای مزمن یا سوگ مفید باشد. همچنین برای کسانی که میخواهند زندگی خود را بر اساس ارزشها و اهداف شخصی پیش ببرند، مناسب است.
ACT ممکن است برای افرادی که در مرحله حاد اختلالات روانپریشی هستند یا به مداخله فوری روانپزشکی نیاز دارند، مناسب نباشد. همچنین افرادی که انتظار دارند درمان تمام افکار و احساسات منفی را از بین ببرد، ممکن است نتیجه مطلوب نگیرند.
ACT یکی از رویکردهای نسل سوم CBT محسوب میشود، اما تفاوت اصلی آن این است که ACT بر پذیرش تجربههای درونی و افزایش انعطافپذیری روانی تأکید دارد، در حالی که CBT بیشتر بر تغییر الگوهای فکری تمرکز میکند.
میتوانید مقالات آموزشی، ویدیوها و دورههای تخصصی مرتبط با ACT را مطالعه کنید. همچنین میتوانید از یک درمانگر متخصص ACT کمک بگیرید.