وسواس و افکار برگشتی، تصاویر و تکانه‌هایی است که به صورت ناخواسته و نامناسب تجربه می‌شود و به علت اضطراب و پریشانی به وجود می‌آید و نگرانی و تشویش (استرس و اضطراب) ساده‌ی اضافی به دلیل مشکالات واقعی زندگی نیست.

چه کسانی دچار وسواس فکری می شوند؟

 انسان‌هایی که اهمیت بیشتر و ویژه‌ای به افکار ناخواسته و ناخوانده‌ی خود می‌دهند، به احتمال زیاد وسواس و تشویش و پریشانی بیشتری را نسبت به کسانی که اهمیت چندانی به این نوع افکار نمی‌دهند، تجربه می‌کنند. به احتمال بالا به طور کلی کسانی که به اندیشه‌ها و افکار خود ارزش و اهمیتی بیش از آنچه که باید می‌دهند و بیش‌از حد به آنچه که به فکرشان میرسد و می‌اندیشند، اعتماد دارند و اعتبار می‌بخشند، در معرض اشتباهات و مشکلاتی قرار می گیرند که آن‌ها را به سمت تشویش و اضطراب و نهایتا وسواس فکری و عملی می‌کشاند.

وسواس‌ها از نشانه‌گان و علائم اصلی و بارز، قابل دیدن برای اختلال وسواس فکری، عملی هستند و ظاهراً از افکار ناخواسته و مزاحمی که به طور طبیعی و عادی پیش می‌آیند، به وجود آمده اند.

اختلال وسواس فکری، عملی چیست؟

اختلال وسواس فکری – عملی یک مشکل روحی-فکری ِ اضطرابی و استرسی ِ بسیار ناتوان‌کننده است که با وقوع یک اتفاق ناگهانی و یا افکار ناخواسته (وسواس) نمود پیدا می‌کند و به وسواس عملی و تکراری و یا تشریفاتی با هدف کاهش اضطراب منجر می‌شود. به این معنی که فردی که درگیر وسواس فکری-عملی است پس‌از حمله افکار وسواسی سلسله اقدامات و اعمال به اصطلاح تشریفاتی (با ترتیب و آداب خاص و تکراری) را انجام میدهد و هدف فرد این است که اضطراب و ترس خود را کاهش دهد. برای مثال چندین بار قفل درب را از نظر قفل بودن وارسی می کند یا با آداب و روشی اختصاصی دست خود یا ظروف یا چیزهای مشابه را می شوید و وقت و زمان بیش‌از حد معمول به این اعمال وسواسی اختصاص می‌دهد.

دسته بندی های انواع وسواس

وسواس ها معمولا به چند شکل و روش دسته بندی می شود. از جهتی به دو گروه به نام‌های وسواس خودکار(Autogenous Obsession) واکنشی(Reactive Obsession) تقسیم می‌شود.

وسواس خودکار:

وسواس خودکار، افکار، تصاویر یا تکانه‌های بسیار بدتر و غیر واقعی تری هستند که بیشتر به صورت تهدیدی برای فرد درک می‌شوند. وسواس خودکار شامل پرخاشگری جنسی، کفرگویی با افکار و یا تصاویر یا تکانه‌های زننده و… است. آنها به صورت خود-ناهمخوان درک می‌شوند و غیرقابل قبول هستند و موجب تغییر یا کنترل افکار فرد می‌شوند. علاوه بر این، احتمالا آنها بدون محرک‌های واضح یا با چند محرک نمادین مشخص می‌شوند یا دورادور با افکار فرد مرتبط هستند.

وسواس واکنشی:

در مقابل وسواس خودکار، وسواس واکنشی وجود دارد که با افکار بد واقعی، شک، تردید یا نگرانی مرتبط است که در آن احتمال درک شدن به عنوان وسواس وجود دارد و ممکن است نتایج منفی داشته باشد. وسواس واکنشی شامل افکار، نگرانی‌ها یا شک و تردید درباره آلودگی، اشتباهات، تصادفات، عدم تقارن یا بی نظمی است. آنها نسبتاً واقعی درک می شوند و ممکن است درست باشند و اعمال آشکاری را با هدف تغییر دادن وضعیت ناراحت کننده به یک حالت امن و مطلوب ایجاد می‌کنند. علاوه بر این، در درجه ی اول احتمالا آنها منجر به نشانه‌های خارجی می‌شوند که مربوط به تهدیدهای اصلی خاص هستند، مانند اینکه قرار گرفتن در معرض آلودگی منجر به فعال شدن تهدید آلودگی شده و از طریق آداب و رسوم شستشو خنثی می شود. شواهد پژوهش‌ها حاکی است که برخی تفاوت‌های معنی‌دار بین این دو زیر گروه وسواس وجود دارد و مربوط به چندین زمینه‌ی مهم مرتبط با اختلال وسواس فکری – عملی است.

این انتظار وجود دارد که فراوانی وسواس واکنشی خیلی بیشتر از وسواس خودکار باشد. در یک نگاه کلی وسواس خودکار و واکنشی با اندیشه‌ها و افکار، اعتقادات، حس مسئولیت، احساس خطر، کمال گرایی و تحمل نکردن تردید و شَک و عدم اطمینان به نوعی در ارتباط است.

درواقع نکته این است که وسواس در هر دو نوع واکنشی و خودکار با افکار و اندیشه‌ها و اعتقادات و باورهای فرد کاملا درگیر و مرتبط است. به طور مشخص و برجسته‌ای افکار فرد درباره‌ی حس مسئولیت، مخاطرات و کمال‌گرایی و قابل تحمل نبودن ِ تردید و عدم قطعیت کاملاً در ارتباط و درگیر با وسواس فرد می‌باشد.

مرز اختلال وسواس فکری، عملی با اختلال شخصیت وسواس فکری، عملی

اختلال وسواس فکری، عملی، شباهت‌های سطحی با اختلال شخصیت ِ وسواس فکری – عملی دارد. اختلال شخصیت ِ وسواس فکری، عملی با نگرانی وسواس گونه درباره‌ی جزئیات، کمال طلبی و صفات شخصیت مشابه آن همراه است. اختلال شخصیت وسواس فکری-عملی سیری متغیر و غیرقابل پیش‌بینی دارد که گاهی وسواس و اجبار هم ممکن است در آن راه پیدا کند. برخی از نوجوانان مبتلا به اختلال شخصیت وسواس فکری، عملی ممکن است در بزرگ‌‌سالی به افرادی گرم، گشاده نظر و با محبت تبدیل شوند، اما در برخی دیگر، این اختلال ممکن است مقدمه‌ی اسکیزوفرنی باشد یا چند سال بعد که روند سالخوردگی آن را تشدید کرده ممکن است به اختلال افسردگی شدید تبدیل شود.

علت واقعی وسواس فکری، عملی

علت واقعی اختلال وسواس فکری – عملی به طورکامل کشف نشده است و مانند سایر بیماری‌های روانی تحقیقات زیادی باید در این زمینه انجام شود تا علت واقعی این نوع بیماری‌ها آشکار شوند.این اختلال همانند سایر بیماری‌های روانی نتیجه‌ی ترکیب عوامل مختلف زیستی، ژنتیکی، روانی و اجتماعی می‌باشد. با این حال افراد مختلف با علائم و نشانه‌های متفاوت می‌توانند ترکیب گوناگونی از عوامل را داشته باشند و همین امر شناخت و مشخص کردن علت بیماری را بسیار پیچیده می کند. به‌طور کلی عوامل سبب‌ساز این اختلال شامل عوامل زیست شناختی، عوامل رفتاری و عوامل روانی، اجتماعی می‌باشد.

اختلالات و مشکلات روحی روانی همراه با OCD

افسردگی شایع ترین اختلالی است که با OCD همراه است. علاوه بر این، سـایر اخـتلال هـای اضـطرابی و بـویژه اخـتلال اضطراب اجتماعی و اختلال پانیک نیز رایج است. برخی از اوقات نیز اختلال هاي خوردن دیده می‌شود. سوء مصرف مواد نیـز اغلب وجود دارد. رایج ترین اختلال‌هاي شخصیت همبود، اختلال اجتنابی، وابسته و نمایشی است. اختلال شخصیت وسواس فکری-عملی در کمتر از 25درصد از افراد مبتلا به OCD وجود دارد. در افرادی که اختلال‌های شخصیت همبود نیز دیده شده، نتایج درمانی ضعیف‌تر بوده و ممکن است درمان طولانی تري را نیاز داشته باشند. وقتی علاوه بر OCD افسردگی اساسی نیز وجود دارد، فرد باید قبل از شرکت در دوره درمانی وسـواس بـرای افسـردگی تحت درمان قرار بگیرد. به عبارت دیگر، در صورت همبودی OCD و افسردگی شدید، قبل از دریافت درمـان هـای شـناختی برای رفع OCD، باید با تدابیر دیگری مثل دارو درمانی مقداری از شدت افسردگی کاسته شود تا آمادگی لازم برای شرکت در درمان های شناختی فراهم شود.

روش درمان اختلال وسواس فکری عملی

با توجه به پیچیدگی و عمق افکار وسواس گونه در ذهن فرد درگیر اختلال، راهکارهای مختلف، متناسب با شرایط و سبک زندگی هر فردی به صورت مجزا باید پیگیری شود. از همین روی دکتر آناهید خطیب زاده برای کمک به شما راه های ارتباطی مختلفی را در نظر گرفته است. می توانید به صورت آنلاین با چند کلیک از طریق لینک زیر مشاوره دریافت کنید.

رزرو وقت مشاوره آنلاین با دکتر آناهید خطیب زاده برای درمان وسواس فکری، عملی

همچنین جامع ترین دوره آموزش درمان شناختی رفتاری وسواس فکری OCD در شش جلسه که با آموزش فوق العاده دکتر آناهید خطیب زاده متخصص روانشناسی و مدرس دانشگاه ضبط گردیده و به صورت cd، فلش و پاورپوینت های آموزشی در اختیار شما عزیزان مشتاق به یادگیری قرار خواهد گرفت. برای کسب اطلاعات بیشتر در رابطه با این دوره به لینک “دوره آموزش درمان شناختی رفتاری وسواس فکری OCD” مراجعه نمایید.